پایگاه تخصصی مسجد : ستاد خبری دهه تکریم و غبار روبی مساجد روزانه گفت وگو های متعددی را با موضوع جایگاه مسجد در صفحه اخبار این دهه منتشر می کند که متن ذیل بخشی از این گفت و گو ها می باشد
*مسجد باید مأمن جوان با هر سلیقه و طرز تفکر باشد
معاون فرهنگی اجتماعی مرکز رسیدگی به امور مساجد گفت: نباید با هر نوع رفتار و ادبیاتی در مسجد با جوانان و نوجوان‌ها برخورد کرد بلکه باید با آغوش باز، هر جوانی را با هر سلیقه و رفتاری پذیرفت و اجازه داد آرام آرام معنویت مسجد بر او اثر بگذارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین سعید کرمی، معاون فرهنگی اجتماعی مرکز رسیدگی به امور مساجد در گفتوگو با ستاد خبری دهه تکریم و غباروبی مساجد با اشاره به ویژگی‌های یک مسجد موفق و پویا در جذب جوانان اظهار کرد: ما معتقدیم مساجد نیاز دارند خود را به روز کرده و با فضای فرهنگی، هنری و اجتماعی جامعه متناسب باشند و امکانات لازم را فراهم کرده و زمینه‌ساز پُر کردن اوقات فراغت جوانان و نوجوانان باشند، از آن سو نیز اعتقاد داریم اگر مسجدی این امکانات را نداشت یا نتوانست هزینه کند، حداقل موضوعی که می‌تواند رعایت کند و در نظر داشته باشد، اخلاق حسنه است.
وی ادامه داد: در حقیقت رعایت اخلاق حسنه نیاز به هزینه‌ای ندارد و امری دشوار و پیچیده نیست و می‌توان با این عنصر جوانان و نوجوانان بسیاری را به این مکان مقدس جذب کرد، به عبارت بهتر ما اگر به مشی و سیره پیامبر اکرم(ص) در مواجهه با جوانان باز گردیم، متوجه می‌شویم آن حضرت چند اصل را در این باره رعایت می‌کردند که ما نیز باید آنها را ملاحظه کنیم.
این کارشناس علوم دینی با اشاره به اصول رفتاری پیامبر اسلام (ص) و سیره ایشان در برخورد با جوانان گفت: «اخلاق حسنه، پناه دادن به جوان، برقراری ارتباط با زبان خودِ جوان، اقناع‌کردن فکر و اندیشه او و ارتباط مستقیم با فطرت بیدار جوان» از اصول اساسی بود که آن حضرت (ص) در این خصوص رعایت می‌کردند و در سیره نبی اکرم (ص) موج می‌زد و با همین ابزار و بدون داشتن کمترین امکاناتی توانستند، قلب‌های جوانان را تسخیر کنند.
وی تاکید کرد: امروز هم معتقدیم که مساجد باید خود را مجهز کرده و امکانات لازم را فراهم کنند اما اگر مساله اتفاق نیفتاد، حداقل اخلاق حسنه در میان هیئت امناء، امام جماعت، عموم مردم و متولیان باید موج بزند تا جوانان و نوجوانان جذب خانه خدا شوند.
حجت‌الاسلام کرمی یادآور شد: البته هر گاه بحث جوانِ امروز پیش می‌آید، بنده یاد آن خاطره رهبر انقلاب اسلامی می‌افتم که ایشان بیان کردند (نقل به مضمون) در سال‌های تبعید امام جماعت مسجدی شدند و در یکی از روزها جوانی با مُد روز که بسیار هم جلب توجه می‌کرد، وارد مسجد شد و در صف اول برای اقامه نماز ایستاد اما پس از گذشت مدتی متوجه شدند آرام آرام جوان به کناری رفت و از صف اول خارج شد. وقتی علت را جویا شدند، فهمیدند پیرمردی به او به دلیل نوع ظاهرش تذکر داده و به او گفته است جایش در صف اول نیست! در این هنگام حضرت آقا برافروخته می‌شوند و می‌گویند اتفاقا جای این جوان صف اول است و آن فرد را به صف اول برمی‌گردانند!
معاون فرهنگی اجتماعی مرکز رسیدگی به امور مساجد با تاکید بر اینکه این برخورد رهبر انقلاب برای ما حجت است، اضافه کرد: نباید با هر نوع رفتار و ادبیاتی در مسجد با جوانان و نوجوان‌ها برخورد کرد بلکه باید با آغوش باز، هر جوانی را با هر سلیقه و رفتاری پذیرفت و اجازه داد آرام آرام معنویت مسجد بر او اثر بگذارد و نباید در این خصوص عجله به خرج داد یا به اصطلاح از کوره در رفت و حساس شد.
حجت‌الاسلام کرمی با بیان این که یکی از اصول برخورد با جوان تغافل و ندیدن است، خاطرنشان کرد: گاه باید خطا و اشتباه جوان را ندید و اجازه داد خود او متوجه اشتباهش شود لذا نباید عرصه مسجد را بر او تنگ کرد و موجب گریز او از خانه خدا شد.
*اگر عملکرد ما کسی را از مسجد دور کند، در برابر آن مسئولیم
عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با تأکید بر فعالیت مساجد فارغ از گرایش‌های سیاسی گفت: حتی اگر ما کاری بکنیم که یک نفر هم به مسجد نیاید، در برابر آن یک نفر مسئول هستیم.
حجت‌الاسلام دکتر محسن الویری استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) در گفتوگو با خبرنگار ستاد خبری دهه تکریم و غبارروبی مساجد درباره آسیب‌شناسی وضعیت کنونی مساجد اظهار داشت: در حال حاضر یکی از مهمترین آفت‌های مساجد را سیاست‌زدگی می‌دانم.
وی با اشاره به اینکه همه ما می‌دانیم مسجد صرف نماز خواندن نیست و باید سایر فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی هم در مساجد درگیر شوند، افزود: همانطور که بی‌توجهی رسانه ملی به کیفیت برنامه‌های تلویزیونی در دوره‌ای باعث هجوم به سمت رسانه‌های خارجی زیاد شد، در این زمینه نیز باید توجه کنیم که اگر مساجد ما به‌روز نباشند ممکن است سایر مکان‌ها جای مساجد ما را پر کنند.
الویری با بیان اینکه جناح‌های سیاسی افراطی نباید در مساجد فعال باشند و عضوگیری کنند، گفت: چنین نگاه‌هایی باعث می‌شود اقشار جامعه از مسجد زده شوند، باید از مساجد خارج شوند تا دیگران رغبت حضور در مساجد را داشته باشند. بنده نمی‌گویم همه مساجد اینطور هستند اما برخی از مساجد چنین فعالیت‌هایی دارند.
وی در ادامه افزود: مساجد، ویژه همه جوانان است، در عین حال آمارهایی وجود دارد که نشان می‌دهد برخی مساجد رغبتی برای حضور جوانان نیست، باید بتوانیم با عملکرد صحیح همه سلایق وارد مسجد شوند.
استاد دانشگاه امام صادق(ع) اداکه داد: منبر مسجد نباید در خدمت یک گروه و تفکر سیاسی مشخص باشد؛ طبیعتا این امر کراهتی را برای دیگران ایجاد می‌کند. حتی اگر ما کاری بکنیم که یک نفر هم به مسجد نیاید، در برابر آن یک نفر مسئول هستیم. مساجد ما هم باید فارغ از گرایش‌های سیاسی فعال باشند.
الویری با ذکر یک نمونه درباره نقش اثرگذار ائمه جماعات ادامه داد: بارها مشاهده شده رفتار مناسب روحانیون کاروان‌های ایرانی در عمره، موجب تغییر نگرش در جوانان شده است. امامان جماعت با عملکرد مثبت خود می‌توانند جوان را در مسجد جذب کنند.
وی با اشاره به اینکه نقش و کارکردهای مسجد بر اساس تجربیات تاحدودی تدوین شده است، افزود: اما زمانی به سراغ روایات مساجد می‌رویم فضا یک مقدار متفاوت می‌شود، یعنی الزاماً اینطور نیست که داخل مساجد مهدکودک، مرکز تجاری، محل ورزش یا هر چیز دیگری وجود داشته باشد. باید در این موارد کار بیشتری شود. باید کارکرد مساجد دوباره تدوین شود.
وی گفت: هنوز برای این پرسش که «مسجد جای چیست و ما چه انتظاری از مسجد داریم؟» پاسخ روشنی نداریم، طبیعتا اگر این پاسخ‌ها روشن شود تکلیف هم روشن شده و بر سر «چه باید کرد» بحث می‌شود و آسان‌تر می‌توان تصیم گیری و برنامه‌ریزی کرد. الان در این حوزه تشتتی را شاهد هستیم و نیازمند طرح جامعیم.
حجت‌الاسلام الویری در پایان گفت: اگر اراده نظری در این حوزه مشخص شود، در حوزه عملی کار پیچیده نیست. تجربه نشان داده بخش‌هایی که ما خودمان می‌خواهیم مدیریتی و بخشنامه‌ای کار کنیم، جواب نمی‌دهد! اما اگر همین موارد را به اختیار مردم بگذاریم و آنها را در برنامه‌ریزی‌ها دخالت دهیم، مردم با ایده‌پردازی و همفکری مشکلات را حل می‌کنند.
*هنر عارفانه در مسجد شکل می‌گیرد
مدرس هنر در دانشگاه گفت: نوعی هنر متعالی، عارفانه و شاعرانه در مسجد شکل می‌گیرد و بنابراین مسجد مرجعی محسوب می‌شود تا هنر هنرمند از این مکان تجلی یابد.
به گزارش ستاد خبری دهه تکریم و غبارروبی مساجد، حبیب‌الله صادقی هنرمند نقاش و مدرس دانشگاه در پاسخ به اینکه نسبت مسجد و هنر چیست، گفت: همان قدر که ما به آغوش خانواده از لحاظ عاطفی نیاز داریم، قطعاً مسجد نیز به عنوان یک خانه روحانی و معنوی، بخشی از متن زندگی و نگاه ما محسوب می شود. ممکن است ما از کنار مسجد گذر کنیم اما زندگی ما پیوسته با آوای قرآن، اذان، محراب و مفاهیم رحمانی و دلی ما مسلمانان در این مکان مقدس پیوند می‌خورد
وی در ادامه بیان کرد: در تاریخ هم می بینیم که در فضای دینی و قرآنی، مسجد همان جایی است که به عنوان اولین عنصر بیرونی دین اسلام توسط پیامبر (ص) ساخته می شود تا این سازه عاطفی و درونی در آن شکل بگیرد.
عضو پیوسته فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران اظهار داشت: من فکر می کنم که شاید مسجد مهمترین رکن رکین زندگی ماست و همان قدر که به پاکی خانه شخصی مان اهمیت می دهیم و باید با مسجد هم همینگونه رفتار کنیم. حتی در روایت آمده است که گرچه مکان ثابتی را برای اقامه نماز در منزل در نظر می گیرید اما گر فردی به تناوب در هر گوشه از خانه خود نماز بگذارد، از آن نقطه پاسخ عاطفی دریافت می کند، بنابراین مسجد به عنوان جایی که مکان تشرع، رکوع و محل تجمع و وحدت بخش مسلمانانی که با شعار و قبله ای واحد به نیایش می پردازند، نیز اینگونه است. مسجد، یک خانه سیاسی، روحانی، فرهنگی و الهی و جامع الاطرافی است.
صادقی با بیان اینکه ایرانی‌ها زود اسلام آوردند، گفت: همانطور که شهید مطهری در کتاب «خدمات متقابل ایران و اسلام» ذکر کرده اند ایرانیان که مردمی خداجو و موحد بودند عاشقانه پیام پیامبر را پذیرفتند و اسلام آورند و پس از آن همه اندیشه ورزان و هنرمندان ایرانی که کار کاربردی می کردند نیز خیلی زود دست بکار شدند و در برترین شکل ممکن، مساجد زیبا طراحی و معماری کردند و به تزئینات آن پرداختند. به گونه ای گه معماران ایرانی در این زمینه بسیار تاثیرگذار بودند و هنرمندان ایرانی از دیرباز این شعف و تعالی الهی را با زیبایی در این خانه خدا تصویر کردند و همین سبب شد که رابطه مردمی که در این مکان حضور می یافتند نیز بهشتی و ملکوتی و مینوی باشد.
این استاد دانشگاه در ادامه اظهار داشت: هنرمند ایرانی به دلیل اینکه در قلب و ذهن خودش در پی یافتن یک جهان متعالی با خاستگاهی خوب و کشف زاویه ای زیبا از جهان مینوی ومثالی است، بهترین جایی ممکن که می توانست این معنا را شناسایی کند مسجد است و به همین دلیل رابطه هنرمند و مسجد، یک رابطه عقلی، عاشقانه، شاعرانه، زیبایی شناسانه و معنادار است.
دبیر کل چهارمین جشنواره جهانی هنر مقاومت در ادامه تصریح کرد: همانطور که نوعی هنر متعالی، عارفانه، شاعرانه و عاشقانه‌ای در مسجد شکل می گیرد، هنر اجتماعی و انقلاب اسلامی هم در مسجد شکل گرفت. هنرمندان ما با به تصویر درآوردن محراب و مردمی در یک وجه به سوی خدا ایستاده بودند سعی کردند فرمان الهی را در آثار هنریشان به نمایش درآورند. بنابراین مسجد ملجاء و مرجعی محسوب می شود هنرمند هنر اجتماعی و انقلابیش را از این خانه می آموزد.
این هنرمند نقاش و گرافیست که تجربه ای هم در روزنامه نگاری دارد، افزود: معماری مسجد شاه کار است. بهترین مساجد دنیا همچون گنبد سلطانیه زنجان را ببینید در یک مربع ذیل این گنبد (سقف مسجد) کلمه علی هزار بار نقش بسته که هیچ کدام شبیه هم نیست! یعنی این یک مدل دیداری است. حتی کلیسای بزرگ سانتا ماریو دلپیوره که در اسپانیا قرار دارد جزء به جزئش را از مساجد ما الهام گرفته است و نکته جالب این است که در طی جنگ هایی که در طول تاریخ بین مسلمانان و دیگران در می گرفت در صورتی که مسجدی به اشغال دشمنان در می آمد به سختی می توانستند کاربری آن را تغییر دهند اما در حالت معکوس مسلمانان با گذاشتن یک محراب و یک نشان ساده فضایی را که در اختیار گرفته بودند به سرعت می توانستند به یک مسجد تبدیل کنند.
صادقی با تاکید بر دوستی و آشتی آشکار همه مذاهب، در ادامه اظهار کرد: متاسفانه این جنگ های تلخی که بین مذاهب بوجود می امد خیلی اشتباه بود و همه ابنا بشر تفکر رو به تفکر توحیدی دارند. حضرت مسیح (ع)، حضرت موسی(ع) و پیامبر عظیم الشان ما (ص) و همه پیامبران آسمانی برادرانی هستند که به یک وجه الهی توجه می کنند.
این هنرمند انقلابی افزود: همه این شیطنتها و بداخلاقی های تلخی که به نام دین بوجود می آید خیلی تلخ است و آخرین شکل آن که در قالب «داعش» بروز کرده، متاسفانه دامن اسلام نازنین و پاکیزه را گرفته تفکر مزموم و مخوف و پیچیده ای است که صهیونیست ها در کالبد و پوشش دین حنیف و نورانی اسلام راه انداخته اند و امیدواریم که این غیرت وحی و قرآن و فرزندان مسجد پیروز ان‌شاءالله بتوانند بر دشمن نفسشان و دشمنی که آمده تا به دین توهین کند پیروز شوند و همه جهان زیر بیرق حضرت حجت (عج) در صلح و در مسجد با قبله ای واحدی که به روی خدا است به صلح و آرامش برسند.
صادقی در پایان گفت: مساجد به دلیل حضور قرآن و نماز، نورانی و پاک هستند و ما به عنوان یک مسلمان موظفیم همچنان که برای پاکیزگی بقاع متبرکه اقدام می‌کنیم، به طور ویژه برای غبارروبی و پاکیزگی مساجد حضور پیدا کنیم تا ان‌شاءالله که غباری بر تارک ذهنمان ننشیند.
*مدیریت چند گانه مساجد به ضرر جامعه است/ نقش ضداستکباری مسجد در دوران پهلوی
مورخ و استاد دانشگاه گفت: متاسفانه اتفاقی که در مساجد شاهد آن هستیم، این است که مدیریت در آن چندگانه است؛ هیئت امنا، بسیج، کانون و امام جماعت هر کدام نظر خودشان را دارند.
دکتر یعقوب توکلی، استاد دانشگاه و مورخ در گفتوگو با ستاد خبری دهه تکریم و غبارروبی مساجد با اشاره به اهمیت جایگاه مسجد در جامعه اسلامی به دوران سیطره غرب بر ایران اشاره کرد و گفت: در دوره رضاخان حاکمیت پهلوی به طور جدی به سمت مبارزه با مسجد و تغییر جایگاه آن به عنوان کانون تحولات اجتماعی رفت، چرا که پیش از این مسجد به عنوان پایگاه جریان اسلامی همیشه یک کانون قدرت در برابر کاخ‌های سیاسی بود و اگر قدرت سیاسی و قدرت نظامی از طریق کاخ‌های سیاسی اعمال می شد، تنها مساجد بودند که می‌توانستند مقابل این کاخ‌ها نقش‌آفرینی کرده و به دفاع از مردم بپردازند.
وی با بیان اینکه مسجد در جامعه شیعی ایران، محل اتصال نیروهای اجتماعی و تبدیل به یک جریان قدرتمند سیاسی، اجتماعی و حتی نظامی شده بود، خاطرنشان کرد: اکثر تحصن‌ها و نشست‌های سیاسی و اجتماعی همه در قالب مسجد دیده می شد و خیلی تلاش‌ها صورت گرفت که این محوریت از مساجد گرفته شود و به سمت کانون‌هایی نظیر تئاتر، احزاب سیاسی و انجمن‌های مختلف برده شود اما مسجد همچنان تقش محوری خودش را حفظ کرد و بر همین اساس نقش مسجد از یک جایگاه صرفا عبادی به یک جایگاه عبادی-سیاسی بسیار مهم تغییر یافت.
نویسنده کتاب «جستارهایی در تاریخ نگاری معاصر ایران» به نقش مسجد در ایام انقلاب اسلامی نیز اشاره کرد و افزود: در انقلاب اسلامی اتفاقا این نقش برای مسجد جدی‌تر شد؛ یعنی تحولاتی که مربوط به جریان انقلاب اسلامی بود همه از مسجد شروع شد و می‌توان گفت خاطرات تاریخی ما از اتقلاب اسلامی با مسجد کرمان، مسجد تبریز، مسجد اعظم در قم، سبزه میدان در آمل و ... گره خورده است، چرا که این مساجد محور همه قضایا و انقلاب ایران بودند
توکلی با بیان اینکه بعد از پیروزی انقلاب هم همین نقش برای مساجد حفظ و به مرکز تجمع نیروها تبدیل شده است، خاطر نشان کرد: یعنی آنچه که کارکرد مسجد در زمان رسول گرامی اسلام اعم از محل تصمیم‌گیری، بسیج نیرو، اعلام جنگ و دفاع و ... بوده، آرام آرام در انقلاب اسلامی مجدداً شکل گرفت.
وی با اشاره به برخی مسجدستیزی‌های تئوریک طی سال های اخیر متذکر شد: متاسفانه در فضای روشنفکری جامعه این مقابله آرام آرام صورت گرفت، یعنی مسجد را محل اجتماع عوام و افراد افراطی و ... نشان دادند و به شکل‌های مختلف سعی کردند چنین رفتارهایی را به مسجدی‌ها نسبت دهند و متاسفانه با این رسانه‌های جدید که وارد شد احیانا سخنرانی یک روحانی با تخطی و بدون در نظر گرفتن شرایط محیطی و ... زمینه‌ای شد برای هجوم و حمله غیرمنصفانه به فضای مسجد.
این کارشناس مسایل فرهنگی از مدیریت چندگانه مساجد نیز انتقاد کرد و اظهار داشت: متاسفانه اتفاقی که در مساجد شاهد آن هستیم، این است که مدیریت مسجد در کشور ما الان مدیریت چندگانه است. هیئت امنا، بسیج، کانون، امام جماعت و ... هر کدام نظر خودشان را دارند. حتی اگر بگوییم نیت همین افراد خالص و الهی است بازهم مدیریت چندگانه به مسجد ضربه و لطمه وارد می‌کند.
توکلی با بیان اینکه باید فرصت‌ها را به مساجد برگردانیم، عنوان کرد: مسجد باید تبدیل به فرصت جدید شود؛ کتابخانه، محصولات فرهنگی و ورزشی ... داشته باشد و باید به کانون گذر افراد برای فعالیت های اجتماعی تبدیل شود. تجربه ثابت کرده فرزندانی که از مسیر همین مساجد رشد کرده‌اند کمتر در معرض آسیب و خطر قرار گرفته و شناخت معنوی و دینی آنها عمیق‌تر و جدی‌تر اتفاق افتاده است.
وی «حاکمیت پیرمردها بر محیط مسجد» را یکی از اصلی‌ترین آسیب های این اماکن برشمرد و افزود: این حاکمیت باعث شده که جوان‌ترها کمتر به بازی گرفته شوند.
این کارشناس مسایل فرهنگی قواعد بزرگترها را محترم دانست اما ابراز داشت: گاهی ممکن است برخی ادبیات‌ها برای جوانان به کار گرفته شود که مورد پسند بزرگترها نباشد و به همین دلیل بعضاً شاهدیم که ادبیات رایج و نگاه غالب در مساجد به مذاق جوانان خوش نمی‌آید.
توکلی با تاکید بر اینکه مسجد باید فضای جذابی برای جوانان فراهم کند، اظهار داشت: عقاید و تفکرات نسل جوان باید در زمان نهال بودن و طفولیت و نوجوانی شکل بگیرد لذا یک راه این است که جاذبه نوجوانانه برای بچه‌ها در مساجد ایجاد کنیم و روحانیت ما هم باید همه تلاش خود را برای جذب جامعه جوان به کار بگیرد و به فکر نیازهای این قشر باشد.
وی در پایان تاکید کرد یکی از الزاماتی که باید به آن فکر کنیم و جدی بگیریم بازسازی مسجد به شکل جوانسازی و نوجوانسازی محیطی آن است؛ که اگر این اتفاق بیفتد بچه‌ها در مسجد احساس آرامش می کنند و البته مسن‌ترهای ما نیز نباید فکر کنند که بچه‌ها مزاحم آنها هستند و خوب است شیطنت‌های آنها را تحمل کنند تا بچه ها در مسجد خو بگیرند؛ این خو گیری با مسجد زمینه هدایت را فراهم می‌کند.